Köpeklerle sağlıklı bir iletişim kurmak, onların psikolojik durumlarını anlamak ve sakinleştirmek için beden dilinin doğru bir şekilde kullanılması oldukça önemlidir. Köpekler, insanların beden dilini okuyabilir ve buna göre tepkilerini belirleyebilirler. Bu nedenle, onları yatıştırmak için doğru sinyalleri vermek gerekir.

Beden Dili ve Köpekler

Köpeklerin beden dili, onların ruh hali hakkında önemli ipuçları verir. Aşağıdaki yöntemler, köpeklerinizi sakinleştirmek için etkili olabilir:

• Sakin bir duruş sergilemek: Vücudunuzu gevşek tutarak köpeğinizin gergin hissetmesini önleyebilirsiniz.
• Göz teması kurmamak: Köpeğinize doğrudan bakmaktan kaçınmak, ona dostça olduğunuzu gösterir.
• Ağzınızı kapalı tutmak: Dikkatini çekmek için yüksek sesle konuşmak yerine, yumuşak bir tonda konuşmak tercih edilmelidir.
• Ellerinizi yavaşça hareket ettirmek: Hızlı hareketler köpeğinizi korkutabilir. Yavaş ve kontrollü hareketlerde bulunmak daha iyidir.

Doğru beden dilini kullanarak köpeğinizin güvenini kazanabilir ve onu sakinleştirebilirsiniz. Unutulmamalıdır ki, her köpeğin bireysel ihtiyaçları farklıdır, bu yüzden gözlem yapmak da önemlidir.

Köpekler çatışmalardan hiç hoşlanmayan sürü hayvanlarıdır. Köpekler beden dillerinin ilk mesajlarını annelerinden öğreniyorlar. Yavruyken biçimlendirdikleri beden dillerini yetişkin bir köpek olduklarında da diğer köpeklerle barış içinde yaşamak, sosyal, uyumlu bir dost olmak için kullanıyorlar. Ancak bu yatıştırma özelliğine sahip beden dilleri insanların olumsuz tutumları ile karşılaşırsa veya cezalandırılırsa o zaman bu dili bir daha kolay kolay kullanmaya cesaret edemezler ve kullanmaktan vazgeçerler. Beden dillerini koruyan köpekler ise olası bir kavgayı önlemek için bundan yararlanmayı denerler. Turid Rugaas şimdiye kadar 30 kadar köpek beden dili hareketini tanımlamış bulunuyor. Belki siz de kendi hayvanlarınızı inceleyerek bu dile bir katkıda bulunabilirsiniz!

1) Başı çevirmek
Köpek hoşlanmadığı ya da rahatsız olduğu bir şey ile karşılaştığında başını hızlı veya yavaş bir şekilde yana çevirir.
Böylece gözlerini kendisini tedirgin eden şeyden uzağa çevirmiş olur. İki köpek karşılaşında bu hareketi yaparak tehditkar olmadığı mesajını verir.

Pratikte: Köpeğimize sarıldığımızda veya üzerine eğildiğimiz zaman da başı çevirme davranışını gözleyebiliriz. Bu da hoşlanmadığı için bizi sakinleştirmek için köpeğin verdiği bir mesajdır.

2) Başka yere bakmak
Bakışlarını direk yöneltmeden kesintili olarak, gözlerini kırpıştırarak kullanan köpek karşısındakine barış mesajları verir. Köpeklerin başının seviyesine inerek onlarla göz teması kurmayın. Bunu tehdit olarak algılayabilir. Onun yerine ayakta durarak, yumuşak, kesik kesik bakışları tercih edin. Köpeğin huzursuz olduğunu hissederseniz gözlerinizi çekin, başınızı yana çevirerek dostluk mesajları verin. Köpeğinizi dinleyin.

3) Yana dönmek ve tamamen arkaya dönmek
Köpeğin vücudunu yana çevirmesi veya sırtını dönmesi güçlü bir yatıştırıcı beden dili hareketidir. Köpek sizi aniden karşısında gördüğünde veya hızla ortaya çıktığınızda sıkça karşılaşabilirsiniz. Bir başka köpek koşarak ona yaklaştığında, ya da köpeğinize kızgın bir ses tonu kullandığınızda yana veya daha sert durumlarda arkasını döndüğünü görebilirsiniz. Çoğunlukla sahipleri bunu "Beni dinlemiyor" ya da patronluk taslıyor şeklinde yanlış yorumlarlar. Halbuki köpekler arkalarını dönerken sadece karşılarındaki ani çıkış yapan köpeği yada insanı yatıştırmak isterler.

Pratikte: Bu metodu siz de köpeğinizi veya diğer köpekleri sakinleştirmek için kullanabilirsiniz. Köpek sizden korktuğunu hissettirmeye çalışırsa ilk önce yana dönün, eğer sakinleşmezse arkanızı dönün. Sizi tehdit gibi algılar ve hırlarsa, arkanızı dönün ve sakince uzaklaşın.

Bu beden dili aynı zamanda köpeğiniz çok heyecanlı olduğunda ve üzerinize atladığında da işe yarar. Tam atlarken arkanızı dönün, belki bir süre sonra tamamen vazgeçecektir.

Deneyimim: Mesela köpeğim Efe eğer oyun oynarken istemediğim bir şey yaparsa, sakinleşmesi için arkamı dönüp iki dakika boyunca otururum, sonra hiç bir şey olmamış gibi oyuna devam ettiğimizde önceki hata olarak gösterdiğim hareketini tekrar etmez. Ayrıca ne zaman istemediğim bir şey yapsa "A aaa" diye itiraz eden bir ses çıkardığımda hemen arkasını döner, bir daire çizer ve bana geri gelir. Bu yukarıda anlattığım hareketin Efe tarafından yorumlanmış hali.

4) Burnu yalamak
Bu çok ani gelişen ve hızlı bir harekettir. Dilin yönü dışa ve yukarı doğrudur ve burnu kısacık bir sürede yalayıp döner. Bu hareket o kadar hızlıdır ki sürekli köpeğinizi gözlemezseniz çoğu kez bunu farkedip yakalamanız zordur.

Köpekler bu hareketi başka bir köpekle karşılaştıklarında, birbirlerine yaklaşırken otomatik olarak yaparlar. Aynı şeyi insanlarla karşılaştıklarında, azarlandıklarında, sıkıca kucakta tutulduklarında da yaparlar. Bu hareketi köpeğin üzerine eğilip bir şey yapmaya kalktığınızda da görebilirsiniz.

Deneyimim: Köpeğim Efe ne zaman ani bir tepki versem burnunu yalar. Kendini ve beni sakinleştirmeye çalışır.

5) Hareketsiz durmak ve donup kalmak
Köpeğinizin ayakta, oturarak veya yatarken hiç bir kasını oynatmadan tamamen heykel gibi hareketsiz durduğunu, donup kaldığını çok sık gözlemleyebilirsiniz. Mesela kendinden büyük bir köpek yanına gelip, onu koklamaya başladığında, iki köpek karşılaştığında bu hareketle olumlu etki ve sakinlik mesajı vererek gerginlikten uzak durmaya çalışır. Bu birbirlerine gösterdikleri saygının işaretidir. Köpekler birbirlerini tahrik etmezler. Bu onlara göre uygar iletişim yoludur, çoğu zaman çok iyi netice verir.

Pratikte: Köpeklerin hareketsiz kalmalarını sizi dinlememeleri olarak algılamayın. Eğer ona kaba, kızgın veya saldırgan davrandıysanız, donup kalarak size sakinleşme mesajı vermeye çalışıyordur. Sakinleşip neşeli bir ses tonu ile konuştuğunuzda o da size tepki vermeye başlayacaktır. Köpekler bizden anlayış ve sıcaklık bekler. Aksi halde uyumsuz ve huzursuz davranacaktır.

Bu hareketi özellikle "gel" komutu verirken gözlemleyebiliriz. Eğer kaba ve yüksek bir ses ile gel derseniz köpeğiniz sizi dinlemiyor gibi yapacak, olduğu yerde duracaktır. Ne zamanki sesinizi yumuşatıp, oyuna davetkar bir neşe ile "gel" derseniz ve biraz çömelirseniz size koşarak gelecektir. Bu onların doğal tepkisidir.

6) Yavaş yürümek ve ağır hareket etmek
Çabuk ve ani hareketler köpekler için tehdit içeren bir anlam taşır. Ağır hareketler ise yatıştırıcı bir etkiye sahiptir. Köpekler bazı durumlarda hızını belli belirsiz azaltır, ya da hareket etmiyormuş gibi görünür ve yavaş hareketin sonunda durur. Köpekler çoğunlukla kendilerine bir köpek yaklaşmaya başladığında daha yavaş hareketler yapmaya başlar.

Pratikte: Köpeğiniz hareketlerini yavaşlattığında öfkeli bir şekilde bağırıp, tasmasından kendinize çekmenin bir faydası yoktur. Köpeğinizi huzursuz eden uyarıcıyı görmek için etrafınıza bakın. Bu hareketleri yapması için onu özgür bırakın, bir süre sonra yola devam edecektir.

Bir köpek eğer size dostça olmayan bir ifade ile gelirse, hemen durun, ona yürümeye devam etmeyin. Derhal uzak bir yöne yavaş adımlarla gidin.

İtaat çalışmalarında da sert bir ses komutu köpeğin yavaş cevap vermesine sebep olur.

Deneyimim: Özellikle yatıştırıcı beden dilini Efe üzerinde kullanmaya başladıktan sonra yumusak, hatta kısık sesli komutlara Efe'nin daha büyük bir heves ve hızla yanıt vermeye başladığını farkettim. Ayrıca bana karşı olan ilgisi ve konsantrayonu da artmaya başladı.

7) Oyun pozisyonu
Köpeklerin ön ayakları ile sanki reverans yapıyormuş gibi eğilmeleri, çoğu kez oyuna davettir. Eğer bu pozisyonda hareketsiz dururlarsa davet yerine bunu yatıştırma amacıyla kullanırlar. Bu hareket bir hayvana, insana yada eşyaya karşı yapılmış olabilir.

Bazen yetişkin köpekler stresli görünün yavrularını yatıştırmak için oyun posizyonunu kullanırlar.

8) Yatmak
Yatmak köpek sahipleri tarafından çoğu kez yanlış yorumlanır. Çoğu kez bu itaat olarak algılanır. Oysa yalnızca sırtüstü, karnı ve ayakları bize bakar şekilde yatması itaattir. Karnı üzerinde yatması yatıştıran bir beden dili hareketidir. Genelde sürü lideri olan köpeklerin kullandığı güçlü bir harekettir. Anne köpek aşırı hareketli olan yavrularını veya etrafındaki köpekleri yatıştırmak için yere yatar.

Pratikte: Siz de köpeğiniz gergin olduğunda yada sizi fazlaca rahatsız ettiğinde kanepeye uzanarak bunu uygulayın. Çekingen, yaklaşmaya korkan bir köpek ile de bunu uygulayabilirsiniz. Pek çok kez köpek kendiliğinden size gelecektir.

Deneyimim: Köpeğim Efe ne zaman beni görse çok heyecanlanır. Onu severken kendini yatıştırmak için hemen yan yatar, ardından karnını gösterir. Bu şekilde kendini sevdiren bir köpek sizi ve kendini sakinleştirmek istiyordur.

9) Esnemek
Bu oldukça ilginç bir yatışran beden dili hareketidir. İnsanlar bu metodu kullanmaktan keyif alırlar. Bizler de yorgunken, stres altındayken normalden fazla esneriz. Ancak köpekler yorgunluktan öte, çoğu kez bir şeyi sakinleştirmek için esnerler. Örneğin köpeğinizi gezmeye çıkarırken eğer uzun sürede üstünüzü giyinirseniz o kendini sakinleştirmek için esneyecektir. Veteriner kliniklerinde bekleyen köpeklerin de sıkça esnediklerini görebilirsiniz. Aile tartışmalarına şahit olan bir köpek, gürültülü bir ortamda sizi sakinleştirmek için esneme hareketi yapar.

Pratikte: Esneme hareketini siz de köpeğinizi sakinleştirmek için kullanabilirsiniz. Aşırı hareketli olan, yada şimşek, davul gibi gürültülerden korkan köpeğinizi de sakince yanına veya karşısına oturup bol bol esneyerek bir kaç dakika içinde sakinleştirebilirsiniz.

Deneyimim: Efe akşamları bahçede kaldığı için sabahları onu gördüğümde ilk iş heyecanla bir iki daire yapar ve esner. Bu dili öğrenene kadar bunun sabah uyuşukluğu olduğunu sanmıştım.

10) Yön değiştirmek
Köpekler genellikle birbirlerine düz bir çizgide yaklaşmazlar. Genellikle az yada çok olmasına karar vererek yön değiştirir ve kavis çizerek yaklaşırlar. Çoğu köpek sahibi bundan habersiz, köpeklerini diğer köpeklere doğru yaklaşmaya, yön değiştirmeden yanlarından geçmeye zorlarlar. Bu da köpeklerin huzursuz, agresif olmasına, sahibinin komutlarına itaat etmemesine yol açar.

Pratikte: Köpeklerimize başka köpeklerin yanından yön değiştirmeden geçmeyi öğretebiliriz. Önce serbest olarak dilediğince kavis çizmesine izin vererek diğer köpeğin yanından geçer ve kendisini rahat hisseder. Sonra kavissiz, dümdüz gidene kadar kavisi kademeli olarak küçülterek bu tekrarlanır. Bunu yavaş yavaş, köpeğin yatıştırıcı beden dilini izleyerek, onu zorlamadan yapmalıyız.

Hiç tanımadığınız bir köpeğe de kavis çizerek yaklaşmak onu sakin tutar, tedirginliğini azaltır.

11) Yeri koklamak
Köpeklerin harika bir koku alma duyuları vardır. Sık sık farklı nedenlerle yerleri koklarlar. Bunu gerçekten kokuları keşfetmek için, bazen koklamayı sevdikleri için, bazen de yeni karşılaştıkları bir şeyi tanımak için yaparlar. Ancak köpek sahiplerini bilmediği şey koklamayı aynı zamanda sakinleştirme hareketi olarak da yaptıklarıdır. Bunu kimi kez çabuk bir hareketle burnunu yere değdirip kaldırırken, kimi kez de tehlikenin geçtiğinden emin olana kadar aynı pozisyona kalarak yaparlar. Çoğu zaman burnu yerde olan köpeğin göz ucu ile etrafı izlediğini görebilirsiniz.

Pratikte: Köpeğinizle gezerken karşıdan bir başka köpek sahibi ile geliyor. Bu durumda muhtemelen köpeğiniz onların geldiği yönden farklı bir yöne dönecek ve diğeri geçene kadar durup sokağı koklayacaktır. Sizde çömelerek elinizi yere değdirerek köpeğinizi yatıştırabilirsiniz.

12) Araya girmek
Fiziki olarak insanların, köpeklerin, yada insanla köpeğin arasında girmek, bir beden dili hareketidir ve kavga çıkmasını engelleme mesajı taşır. İki köpek, iki insan yada bir insanla bir köpek fazla yaklaştığında, köpekler ortamın gerginleşmesini engellemek için araya girerler. Çoğu kez sahipleri bu davranışı yanlış anlar ve kıskançlık olarak algılar.

Bir misafirimiz geldiğinde onu karşılarken sarıldığımızda, koltukta bir arkadaşımız ile fazla yakın oturduğumuzda, bir çocuğu kucağımıza aldığımızda köpeğimiz bir gerginlik yaşanmaması için aramıza girmeye çalışabilir

Pratikte: Aynı şekilde eğer iki köpek arasında huzursuzluk varsa, aralarına girip hareketsiz durun. Köpeğiniz birine havlarsa aralarına girip sakince durun. Yürüyüş sırasında saldırgan davranış gösteren köpekleri eğitirken eğitimciler, karşılıklı geçiş hareketinde köpekleri dış tarafa alırlar.

13) Ön ayağı (patiyi) kaldırmak
Bu o kadar sık rastlanan bir beden dili hareketi değildir. Ancak fotoğrafı çekilen bir köpeğin önce sakince oturduğunu, sonra başını yana çevirdiğini ve bir sağ bir sol patisini kaldırdığını gözlemleyebilirsiniz.

14) Gözlerini açıp kapatmak
Köpekler rahatısız oldukları bir durumda gözlerini direk dikip bakmak yerine kesik kesik, gözlerini kırpıştırarak bakarlar. Bunu onlarla sert konuştuğumuzda yada üzerlerine bir eşyayı yaklaştırdığımızda, üzerlerine doğru eğildiğimize farkedebiliriz.

Pratikte: Köpeğimizi sakinleştirmek için de bu hareketi ona karşı uygulayabiliriz.

15) İşaretlemek
İşaretlemek köpeğin bir noktayı seçip orayı işaretlemesidir. Köpekler de insanlar gibi stres altında olduklarında tuvalet ihtiyacı hissederler. Kimi zaman da bunu bir sosyal davranış olarak kullanırlar. Arka arkaya aynı yere işaret bırakan bir kaç köpek görebilirsiniz.

Köpekler diğer hareketlere göre daha az sıklıkta işaretlemeyi, diğer köpekleri yatıştırmak için kullanırlar.

16) Başka bir şeyle ilgileniyormuş gibi yapmak
Bazı köpeklerin biz farkında olmadan sıkça yaptığı bir yöntemdir. Eğer bir arkadaşınız heyecanla ona koşarak gelen köpeğinize beklemediği bir şekilde, elleri yukarıda bağırarak sarılmak için beklerse köpeğiniz birden durup yarı yolda yerdeki başka bir şeyle oynamaya veya yeri koklamaya başlayabilir. İşte beklemedikleri durumlar karşısında köpekler bir şeyler arayarak meşgulmüş gibi görünmeye çalışırlar.

Deneyimim: Efe ile oyun oynarken bir süre sonra topunu alır ve bir kenara çekilir. Sanki kendisi oynamak istiyormuş gibi davranır. Bu şekilde oyunun hararetini biraz düşürmeye çalıştığını gözlemliyorum.

17) Gülümsemek
Bazı köpekler gülümsemeyi sevinçli bir temas için, bazıları ise ne bir şekilde sakinlik belirtisi olarak kullanırlar.

18) Kuyruk sallamak
Köpekler neşeli olduklarında kuyruk sallarlar. Ancak havlayarak kuyruk sallamaları gerginken sakinleşmek ya da karşısındakini sakinleştirmek için yaptıkları bir davranıştır.

Bunlar dışında alt ve üst çenelerini birbirine vurarak, şapırtıya benzer bir ses çıkartmak, köpek yavrusu gibi ağlamaklı bir yüz ifadesi takınmak, köpek yavrusu gibi davranmak gibi davranışlar da diğer beden dili davranışları arasındadır. Köpeklerin müthiş sosyal dünyalarına hoş geldiniz.

*"Turid Rugaas – Köpeklerle Konuşmanın Yolu: Yatıştıran Beden Dili" kitabından faydalanılmıştır.